Chương trình Hỗ trợ Năng lượng GIZ

Chung tay vì một tương lai năng lượng tốt đẹp hơn

Chương trình Hỗ trợ Năng lượng GIZ

Chung tay vì một tương lai năng lượng tốt đẹp hơn

EN /

VN

Cơ chế khuyến khích thu hút vốn ngoài nhà nước đầu tư xây dựng hệ thống truyền tải quốc gia còn nhiều gian nan

Bài viết của anh Dương Mạnh Cường
Cán bộ dự án cấp cao
Chương trình Hỗ trợ Năng lượng Bộ Công Thương/GIZ

Thực hiện chủ trương của Bộ chính trị về việc “ưu tiên phát triển năng lượng nhanh và bền vững; khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi để các thành phần kinh tế tham gia phát triển năng lượng” tại Nghị quyết số 55-NQ-TW ngày 11/02/2020 về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, theo dự kiến chương trình kỳ họp thứ 9, Quốc hội sẽ thảo luận và biểu quyết thông qua Dự án Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) vào ngày 18/6/2020 trong đó sẽ quy định việc đầu tư theo phương thức PPP trong lĩnh vực lưới điện và nhà máy điện. Dự án Luật này được kỳ vọng sẽ tháo được nút thắt và tạo ra được “cơ chế khuyến khích thu hút vốn ngoài nhà nước đầu tư xây dựng vào hệ thống truyền tải điện quốc gia”, đây được đánh giá là một trong những nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu để phát triển nhanh và bền vững ngành điện đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên xung quanh việc triển khai chủ trương này vẫn còn những vướng mắc và ý kiến khác nhau về mặt pháp lý và kinh tế - kỹ thuật cần được nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm đem lại lợi ích hài hòa cho xã hội và nhà đầu tư.

Đứng ở khía cạnh quản lý vận hành, lưới điện truyền tải là hệ thống mang tính xương sống và huyết mạch của Hệ thống điện quốc gia có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, quyết định việc đảm bảo an ninh năng lượng và an ninh quốc gia. Chính bởi tầm quan trọng của Lưới điện truyền tải mà Luật Điện lực năm 2004 quy định “Nhà nước độc quyền trong hoạt động truyền tải, điều độ hệ thống điện quốc gia, xây dựng và vận hành các nhà máy điện lớn”. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là các thành phần kinh tế ngoài nhà nước không thể được phép tham gia hoạt động đầu tư lưới điện truyền tải.

Gần đây nhất, tại Công văn số 70/TTg-CN ngày 09/01/2020, Thủ tướng Chính phủ đã thông qua chủ trương giao Nhà đầu tư tư nhân (sau này Trung Nam Group được giao làm Chủ đầu tư tại Công văn số 831 ngày 18/3/2020 của UBND tỉnh Ninh Thuận) thực hiện đầu tư nhà máy điện mặt trời 450MW tại xã Phước Minh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận kết hợp với hạ tầng lưới điện truyền tải 500kV, 220kV đấu nối vào Hệ thống điện quốc gia đưa vào vận hành đồng bộ trong năm 2020 để truyền tải, giải tỏa hết công suất nhà máy điện mặt trời này và các nhà máy điện năng lượng tái tạo khác trong khu vực vào Hệ thống điện quốc gia. Chủ trương này được đánh giá là giải pháp kịp thời nhằm hỗ trợ thúc đẩy phát triển các dự án năng lượng mặt trời ở khu vực có tiềm năng lớn về bức xạ mặt trời (tỉnh Ninh Thuận) trong bối cảnh EVN/EVNNPT đang phải cố gắng huy động vốn đầu tư cho các Dự án lưới điện truyền tải theo Quy hoạch được duyệt.

Theo đúng tiến độ đưa vào vận hành, Dự án nhà máy điện mặt trời 450MW này sẽ được hưởng giá FIT (9,35USCent/kWh) quy định tại Quyết định 11/2017/QĐ-TTg theo Nghị Quyết 115/NQ-CP, giá FIT này cao hơn nhiều so với giá FIT vừa được ban hành sẽ áp dụng cho các Dự án nhà máy điện mặt trời vận hành trong giai đoạn từ ngày 01 tháng 7 năm 2019 đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2020 theo Quyết định 13/2020/QĐ-TTg (7,09USCent/kWh). Đổi lại, sau khi hoàn thành đầu tư, Chủ đầu tư sẽ phải bàn giao hệ thống hạ tầng lưới truyền tải cho EVN/EVNNPT quản lý, đồng thời không yêu cầu hoàn trả kinh phí đầu tư (hoặc bàn giao với chi phí 0 đồng). Đây có lẽ là bài toán hiệu quả kinh tế đầu tư mà Trung Nam Group đã phải tính toán rất “cẩn trọng và khôn ngoan”.

Một trong những điều kiện khác để Trung Nam Group được giao đầu tư hạ tầng lưới điện truyền tải nói trên là Trung Nam Group phải đồng ý cho phép các dự án năng lượng tái tạo trên địa bàn huyện Thuận Nam tham gia đấu nối, giải tỏa công suất  theo yêu cầu của UBND tỉnh Ninh Thuận (trong trường hợp chưa hoàn thành bàn giao cho EVN/EVNNPT). Tuy nhiên, có vẻ như sẽ không còn nhiều dung lượng truyền tải cho các Dự án khác đấu nối vào hạ tầng lưới điện truyền tải này vì Trung Nam Group lại vừa được Thủ tướng Chính phủ đồng ý cho phép nâng quy mô công suất Dự án nhà máy điện gió Trung Nam từ 105,75MW lên thành 151,95MW đấu nối vào hạ tầng lưới truyền tải nói trên (tại Công văn số 311/TTg-CN). Tuy nhiên, vẫn còn đó những công việc dở dang cần được thảo luận kỹ giữa các cơ quan có liên quan, đặc biệt giữa EVN/EVNNPT và Trung Nam Group để phân định rõ phạm vi đầu tư; vai trò các bên trong việc giám sát công tác thiết kế, đầu tư, quản lý chất lượng xây dựng công trình trước khi có thể thực hiện công tác tiếp nhận bàn giao và quản lý vận hành đáp ứng quy định và quy chuẩn hiện hành.  

Thực tiễn ở các nước phát triển Châu Âu cho thấy, việc lưới điện truyền tải quốc gia được sở hữu và vận hành bởi nhiều Công ty truyền tải điện tư nhân/cổ phần (thậm chí có nguồn gốc nước ngoài) được thực hiện rất thành công và hiệu quả nhiều năm qua bởi họ có 1 hệ thống quy định hoạt động điều tiết, giám sát trong lĩnh vực truyền tải và điện lực rất toàn diện và thường xuyên được cập nhật sửa đổi để phù hợp với thực tiễn. Ví dụ: Lưới điện truyền tải ở Đức được sở hữu, quản lý và vận hành bởi 4 công ty truyền tải (TSOs) gồm: TenneT do Tổng công ty Truyền tải điện Hà Lan (100% vốn nhà nước) sở hữu; Amprion do các nhà đầu tư của Đức sở hữu; Transnet BW do một công ty của chính quyền địa phương sở hữu; 50Hertz là công ty cổ phần với 60% cổ phần thuộc về ELIA và 40% còn lại thuộc về Quỹ hạ tầng Australia.

Trong bối cảnh hiện trạng ngành điện của Việt Nam, để Dự thảo Luật PPP có thể được áp dụng hiệu quả cho phép tư nhân đầu tư Dự án lưới điện truyền tải bao gồm cả: (1) Hệ thống truyền tải điện phục vụ đấu nối từ các nhà máy điện/cụm nhà máy điện tới điểm đấu nối vào Hệ thống điện quốc gia và (2) Hệ thống truyền tải điện quốc gia mang tính xương sống và huyết mạch, cần lưu ý các vấn đề sau:

  1. Đảm bảo tính đồng bộ các văn bản quy phạm pháp luật: cần rà soát, kiến nghị sửa đổi các quy định liên quan tại Luật Điện lực, đặc biệt sửa đổi quy định về “độc quyền nhà nước về hoạt động truyền tải điện” theo hướng “nhà nước không độc quyền trong đầu tư lưới truyền tải điện mà chỉ độc quyền trong quản lý, vận hành lưới điện truyền tải” để tháo gỡ vướng mắc pháp lý, cho phép các thành phần kinh tế tư nhân tham gia hoạt động đầu tư lưới truyền tải điện. Có nghĩa Dự án Lưới điện truyền tải sau khi được đầu tư sẽ được nghiệm thu bàn giao cho EVN/EVNNPT quản lý, vận hành, bảo dưỡng sửa chữa (khác với mô hình 4 Công ty truyền tải của Đức, tự đầu tư, sở hữu và quản lý vận hành).
  2. Đảm bảo thu hồi các chi phí hợp lý cho các bên: Tách bạch chi phí đầu tư, chi phí quản lý vận hành, bảo dưỡng sửa chữa dự án lưới truyền tải điện. Từ đó, quy định phương pháp xác định phí truyền tải để đảm bảo nhà đầu tư thu hồi vốn và lợi nhuận hợp lý; Xác định chi phí quản lý vận hành, bảo dưỡng sửa chữa để EVN/EVNNPT có thể trang trải chi phí sau khi nhận bàn giao Dự án lưới điện truyền tải từ các nhà đầu tư tư nhân.
  3. Đảm bảo đồng bộ chất lượng công trình: Rà soát, xây dựng các văn bản quy pháp pháp luật có liên quan về quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình nhằm đảm bảo vai trò giám sát, kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước trong công tác thẩm tra/thẩm định thiết kế, lập tổng mức đầu tư/tổng dự toán, thi công, quản lý chất lượng công trình, thử nghiệm, nghiệm thu bàn giao tuân thủ các quy định, tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành đảm bảo chất lượng công trình, tính đồng bộ về thiết bị, ghép nối nhằm đảm bảo sự an toàn, ổn định, tin cậy trong quản lý vận hành.
  4. Xây dựng lộ trình chuyển dịch xã hội hóa lưới điện truyền tải: Sau khi Luật PPP được ban hành và Luật Điện lực được sửa đổi đồng bộ, Chính phủ cần thông qua lộ trình thực hiện xã hội hóa lưới điện truyền tải theo hướng từng bước dịch chuyển đầu tư hạ tầng lưới điện truyền tải sang khu vực tư nhân theo mức độ quan trọng của Dự án lưới điện truyền tải từ thấp tới cao. Bước đầu xem xét giao nhà đầu tư ngoài nhà nước làm chủ đầu tư Dự án lưới điện truyền tải điện phục vụ đấu nối từ các nhà máy điện/cụm nhà máy điện tới điểm đấu nối vào Hệ thống điện quốc gia, do Lưới điện truyền tải này chỉ mang tính cục bộ và có phạm vi ảnh hưởng không lớn khi có sự cố xảy ra. Sau khi cấp độ phát triển của xã hội hóa lưới điện truyền tải được đánh giá ổn định thì sẽ xem xét giao nhà đầu tư tư nhân đủ năng lực đầu tư Dự án truyền tải điện quốc gia mang tính xương sống và huyết mạch./.

printIn backQuay lại

GIZ Energy Support Programme @ 2016 Designed by

Incamedia

| All rights reserved